Chăm sóc sức khỏe tâm thần của người trẻ

Hàng ngày bố mẹ mải miết với công việc thì ngoài giờ đi học là G.H. chơi điện tử và đã nhiều lần cậu bé có biểu hiện bồn chồn, tự cấu vào tay chân mình khi được yêu cầu ngưng sử dụng thiết bị công nghệ. Một học sinh nam đã bóp cổ bà nội đang ngủ đến chết khi lấy trộm tiền trong túi áo của bà để đi chơi game online. Đang học lớp 9, cô bé M.H. phải bù đầu vào học ở lớp, học thêm và học để thi đỗ vào trường chuyên trong năm tới nên luôn cảm thấy lo lắng, hầu như không giao tiếp với hàng xóm, đi chơi với bạn, xem phim, học đàn, tập bơi như ý muốn. Không vào được chuyên ngành như bố mẹ mong muốn ở trường Đại học, L.V.Th. rơi vào trầm cảm… Đó là một vài trường hợp cho thấy những người trẻ là nhóm đối mặt với nguy cơ cao về bệnh tâm thần trong xã hội ngày càng nhiều áp lực. Năm 2018, Tổ chức Y tế Thế giới đã công bố những thống kê đáng báo động về sức khỏe tâm thần và tự tử, trong đó tự tử là nguyên nhân gây tử vong nhiều thứ hai trong số các nguyên nhân gây tử vong trong nhóm thanh thiếu niên từ 15 tuổi đến 29 tuổi trên toàn cầu và một nửa các loại bệnh tâm thần bắt đầu từ nhóm tuổi 14. Do đó, Tổ chức Y tế Thế giới đã chọn chủ đề của Ngày Sức khỏe tâm thần Thế giới 2018 (10/10) là Tuổi trẻ và sức khỏe tâm thần trong thế giới thay đổi.

Chơi thể thao giúp bồi đắp tinh thần khỏe mạnh

Các chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới nhận thấy: Một nửa các loại bệnh tâm thần bắt đầu từ năm 14 tuổi nhưng hầu hết các trường hợp mắc phải không được phát hiện và điều trị. Trong đó, trầm cảm là nguyên nhân đứng thứ ba xét về gánh nặng bệnh tật ở thanh thiếu niên và tự tử là nguyên nhân gây tử vong thứ hai ở những người từ 15 tuổi đến 29 tuổi. Bên cạnh đó, việc sử dụng đồ uống có cồn và ma túy ở mức độ gây hại trong thanh thiếu niên có thể dẫn đến các hành vi nguy hiểm như quan hệ tình dục không an toàn, lái xe nguy hiểm, rối loạn ăn uống. Tình trạng này đặt ra yêu cầu phát triển sự công nhận tầm quan trọng của việc giúp đỡ thanh thiếu niên xây dựng khả năng hồi phục sức khỏe tâm thần (SKTT) để ứng phó tốt hơn với những thách thức của thế giới ngày nay. Theo khuyến nghị được đưa ra thì mọi người đều có thể chung tay xây dựng những cộng đồng thấu hiểu, tôn trọng và ưu tiên SKTT cũng như có thể hỗ trợ người thân của mình vượt qua giai đoạn khó khăn là phải đối mặt với một bất ổn về SKTT như trầm cảm hoặc lo lắng ở một thời điểm nào đó trong đời sống. Điều này chứng tỏ việc giải quyết khủng hoảng về SKTT có thể thực hiện ở cấp độ cá nhân và cộng đồng.

Quan tâm chăm sóc SKTT của thanh thiếu niên trong thế giới ngày càng nhiều thay đổi nói chung và trong đời sống của mỗi người nói riêng cần có sự nhận biết và hiểu các dấu hiệu, triệu chứng sớm cảnh báo mắc bệnh tâm thần. Với những người trẻ ở những năm đầu của sự trưởng thành thường có nhiều thay đổi quan trọng như thay đổi trường học, xa gia đình, bước vào cuộc sống sinh viên hoặc vào nghề nghiệp là khoảng thời gian rất nhạy cảm của lĩnh hội và hiểu biết nhưng cũng dễ gặp những căng thẳng làm rối loạn chuyển hóa các chất trung gian hóa học trong sinnap thần kinh nên hoạt động của bộ não bị rối loạn trong việc phản ánh thế giới thực tại và làm biến đổi bất thường ý tưởng, lời nói, hành vi, tác phong, tình cảm hoặc những sang chấn tâm lý làm sa sút sức khỏe, giảm sút khả năng học tập và lao động, đảo lộn sinh hoạt mà nếu không được chữa trị kịp thời thì người bệnh sẽ trở thành gánh nặng đối với gia đình và xã hội. Do đang trong độ tuổi đến trường nên việc chăm sóc SKTT đối với thanh thiếu niên rất cần sự hỗ trợ của phụ huynh và giáo viên trong xây dựng các kỹ năng sống để giúp trẻ em và thanh niên hình thành các kỹ năng mềm trong đời sống hàng ngày ở nhà, ở trường. Đồng thời, các tình nguyện viên tâm lý hoặc nhân viên y tế đã được đào tạo kiến thức và kỹ năng phát hiện, kiểm soát các rối loạn SKTT có thể đến trường học, gặp gỡ các nhóm học sinh và sinh viên để tư vấn, hỗ trợ, loại bỏ, điều chỉnh những rối loạn tâm thần ngay khi mới xuất hiện… Hoạt động này có ý nghĩa giúp học sinh, sinh viên ứng phó tốt với những thử thách hàng ngày hoặc giúp xây dựng khả năng hồi phục tâm thần từ giai đoạn sớm trong các trường hợp thanh thiếu niên mất cân bằng và thiếu sự thoải mái về tâm lý.

Trong những năm gần đây, tỷ lệ người Việt Nam mắc các bệnh tâm thần chiếm khoảng 30% dân số và 29% trong số đó là người trẻ với 2,3% có hành vi muốn tự sát hoặc tự sát. Điều cần đặc biệt lưu ý là ngày càng có nhiều người mắc bệnh tâm thần và bệnh tâm thần có chiều hướng gia tăng ở trẻ em và thanh thiếu niên trong điều kiện cả nước thiếu bác sỹ chuyên khoa tâm thần và dịch vụ phục hồi chức năng tâm lý của người bệnh cũng như phần lớn gia đình người bệnh tâm thần còn gặp nhiều khó khăn. Ở tỉnh Quảng Trị, số người bệnh tâm thần được ngành y tế quản lý điều trị trong năm trước là 2.910 người, trong đó có 1.432 người bệnh tâm thần phân liệt, 1.423 người bệnh động kinh và 46 người bệnh trầm cảm. Trong năm này đã có 47 người bệnh tâm thần phân liệt, 63 người bệnh động kinh, 16 người bệnh trầm cảm cắt điều trị tại các cơ sở y tế và tại nhà. Phục hồi về tâm thần, những người này tiếp tục học tập, lao động và là bằng chứng thực tế góp phần khẳng định sự đầu tư của Chính phủ vào chương trình cơ bản đối với SKTT, sự quan tâm của xã hội đối với các chương trình tích hợp và toàn diện dựa trên bằng chứng về SKTT của cộng đồng, đặc biệt là SKTT của những người trẻ là điều hết sức cần thiết. Trong đó, các chương trình nâng cao nhận thức của thiếu niên và thanh niên trẻ về cách chăm sóc SKTT, giúp phụ huynh và giáo viên biết cách hỗ trợ con cái và học sinh đóng góp vào việc tạo lập SKTT vững chắc và ổn định ở mỗi người thúc đẩy hiểu biết và sự hòa nhập, bảo vệ và phục hồi SKTT.

Có đủ khả năng tự tin, sống cân bằng và hòa hợp giữa cá nhân với những người xung quanh và môi trường xã hội… là các dấu hiệu của một sức khỏe tinh thần lành mạnh với cảm xúc tốt, không có rối loạn hay dị tật tâm thần. Hỗ trợ những người trẻ làm chủ những kỹ năng, kiến thức để linh hoạt ứng phó với những tình huống trong cuộc sống, dễ thích nghi và phát triển trong xã hội giúp ngăn ngừa những đau khổ và bệnh tật về tâm thần trong thanh thiếu niên cũng như phát hiện sớm, kịp thời điều trị và phục hồi sức khỏe tinh thần ở những người gặp phải những sang chấn tâm lý, mắc các chứng bệnh tâm thần mang lại những lợi ích đối với sức khỏe thanh thiếu niên và nền kinh tế-xã hội của mỗi quốc gia, góp phần chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện cho mọi người trong cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn theo tiêu chí “Sức khỏe là một tình trạng thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội chứ không phải chỉ là tình trạng không bệnh tật hay tàn tật”.

NGUYỄN BỘI NHIÊN

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *