Đi tìm giải pháp để Đakrông loại trừ sốt rét

Trong thời gian qua, nhờ có sự đầu tư to lớn của Đảng, Chính phủ và chính quyền các cấp nên bộ mặt nông thôn của huyện miền núi Đakrông có nhiều khởi sắc, các công trình phục vụ dân sinh như điện, đường, trường, trạm y tế đã đến khắp các bản làng góp phần vào phát triển kinh tế – xã hội nói chung và công tác phòng chống sốt rét nói riêng. Tuy nhiên, Đakrông vẫn là một trong 62 huyện nghèo của cả nước, gần 90% trong 40.000 dân của huyện là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống kinh tế của người dân còn nhiều khó khăn và phần lớn phụ thuộc vào nương rẫy, nguồn thu chính vẫn là lúa, sắn… Bên cạnh đó, hầu hết các xã của huyện Đakrông vẫn nằm trong vùng sốt rét lưu hành vừa và nặng nên tuy sốt rét có giảm nhưng không ổn định, số bệnh nhân mắc sốt rét thuộc nhiều đối tượng vừa nhiễm tại chỗ (79%) vừa do giao lưu vào rừng, ngũ rẫy, qua biên giới thăm thân làm ăn (21%) nên công tác phòng chống sốt rét hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức nếu không thực hiện các giải pháp căn cơ, có tính đồng bộ trong thời gian đến.

Biểu đồ: Bệnh nhân sốt rét và ký sinh trùng sốt rét huyện Đakrông 2014-2018

Trước tình hình đó, và thực hiện Chiến lược quốc gia phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét ở Việt Nam giai đoạn 2011- 2020 và định hướng đến năm 2030, bên cạnh sự đầu tư của Đảng bộ và chính quyền các cấp, trong nhiều năm qua ngành Y tế cũng dành một nguồn lực to lớn  đầu tư về cơ sở vật chất và trang thiết bị cho Trạm y tế xã, Phòng khám đa khoa khu vực Tà rụt (nay đổi tên thành Trung tâm Y tế Đakrông cơ sở 2), bệnh viên huyện ngày càng khang trang, nhiều thiết bị, máy móc hiện đại được trang bị phục vụ cho công tác khám chữa bệnh cho nhân dân trên địa bàn. Bên cạnh đó, nhiều cán bộ y tế được cử đi đào tạo ở tuyến trên nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong tình hình sức khỏe mới. Hiện nay, các trạm y tế xã đều có bác sỹ, kính hiển vi, test chẩn đoán nhanh, các loại thuốc sốt rét có hiệu lực cao, cung cấp màn, võng màn tồn lưu lâu cho dân nghèo, dân sống trong vùng sốt rét nặng, dân giao lưu vào rừng, ngũ rẫy thông qua các Dự án mục tiêu y tế quốc gia trước đây nay là Mục tiêu Y tế – Dân số, Dự án Quỹ Toàn cầu phòng chống sốt rét, Dự án Sáng kiến khu vực ngăn chặn và loại trừ sốt rét kháng thuốc Artemisinine 2018-2020 (RAI2E).

Kết quả là mỗi năm hàng chục ngàn người dân sống trong các vùng sốt rét lưu hành được bảo vệ bằng hóa chất diệt muỗi (phun tồn lưu trong nhà và tẩm màn bằng hóa chất), hàng ngàn liều thuốc được cấp miễn phí bao gồm cả bệnh nhân sốt rét và cấp thuốc tự điều trị khi đi rừng, ngũ rẫy, giao lưu biên giới. Do đó, so với năm 2017, năm 2018 bệnh nhân sốt rét giảm 20,5% (34/27), không có tử vong, sốt rét được khống chế kịp thời không để lây lan ra cộng đồng góp phần vào công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là nhân dân các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.

Mục tiêu Chiến lược quốc gia phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2011 – 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 ở Việt Nam là đảm bảo tất cả người dân đều được tiếp cận với chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và hiệu quả tại các cơ sở y tế; những người có nguy cơ mắc sốt rét được bảo vệ bằng các biện pháp phòng chống muỗi truyền bệnh phù hợp và có hiệu quả; nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cộng đồng trong phòng chống sốt rét; tăng cường hệ thống giám sát dịch tể và đảm bảo đủ khả năng phòng chống dịch bệnh thông qua điều tra và xử lý các ổ bênh/ổ dịch kịp thời không cho lây lan ra cộng đồng.

Biểu đồ: Diễn biến BNSR và KSTSR huyện Đakrông theo tháng trong năm 2018.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan tình hình sốt rét tại Đakrông không ổn định, số ca mắc giảm chậm, và điều cần quan tâm là số ca nhiễm sốt rét trong thời gian gần đậy tập trung tại các thôn vùng sâu, vùng xa nơi khó tiếp cận với các dịch vụ tại các xã Đakrông, Talong, Banang. Nguyên nhân của tình hình nêu trên, bên cạnh các diễn biến bất thường của thời tiết làm cho các trung gian truyền bệnh chính như An dirusAn. minimus có điều kiện phát triển mạnh đốt người, thay đổi tập tính bằng cách trú đậu ngoài nhà làm cho các biện pháp phòng chống côn trùng gặp nhiều khó khăn, mùa truyền bệnh cũng dần thay đổi nên các can thiệp đề ra không còn phù hợp về mặt thời gian, người dân còn phó mặc việc phun, tẩm cho cán bộ y tế như không dọn dẹp nhà cửa gọn gàng trước mỗi lần triển khai chiến dịch, màn tẩm hóa chất đem phơi nắng hay giặt sớm ngay sau đó làm giảm tác dụng của hóa chất trong việc xua đuổi muỗi, người dân khi đi vào vùng biên giới khai thác lâm thổ sản, làm nương bên kia biên giới không thực hiện các biện pháp bảo vệ cá nhân như mang theo màn, ngũ màn, mặc áo quần dài tay, dùng kem xua muỗi là những yếu tố quan trọng góp phần làm gia tăng ca bệnh và là nguồn lây nhiễm ra cộng đồng do đến cơ sở y tế muộn (> 3 ngày chiếm tới 36%).

Để khống chế tiến tới loại trừ sốt rét, các địa phương cần tiếp tục triển khai và đa dạng hóa các loại hình truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng dân tộc với các thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu để cộng đồng chủ động, tích cực tham gia vào các hoạt động phòng chống và loại trừ sốt rét tại địa phương thông qua thăm hộ gia đình kết hợp với giám sát ca bệnh tại các thôn bản, vùng sâu, vùng xa từ nguồn dự án RAI2E. Y tế các tuyến cần phối hợp với quân y biên phòng đảm bảo thực hiện thường xuyên công tác giám sát, phát hiện, chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời, quản lý ca bệnh, quản lý đối tượng dân di biến động, đặc biệt đối với người dân thường xuyên đi rừng, ngủ rẫy; tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác phòng chống sốt rét, nhất là tại các nơi có tình hình sốt rét diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, trong điều trị bệnh nhân sốt rét, các cơ sở y tế phải sử dụng đúng thuốc, đủ liều theo quy định của Bộ Y tế, đảm báo thuốc vào tận dạ dày của bệnh nhân với sự giám sát trực tiếp của cán bộ y tế (DOTs), đặc biệt với bệnh nhân nhiễm chủng P.vivax cần tới 14 ngày thuốc Primaquine phòng tái phát xa.

Một buổi văn nghệ truyền thông phòng chống sốt rét tại xã Banang – huyện Đakrông tháng 8 năm 2017

Sốt rét là một căn bệnh lâu đời, hiện chưa có vaccine nhưng có thể phòng ngừa và điều trị khỏi. Chính vì vậy, để làm giảm số ca mắc việc phòng chống muỗi truyền bệnh vẫn được xem là biện pháp hữu hiệu nhất thông qua nhiều phương pháp khác nhau như diệt muỗi bằng hóa chất hoặc ngăn sự tiếp xúc giữa người và muỗi truyền bệnh như làm rèm ở các khoảng không gian còn trống để ngăn muỗi bay vào nhà đốt người. Đối với các vùng có bệnh sốt rét lưu hành, người dân cần mặc quần dài, áo tay dài khi đi làm nương, làm rừng, bôi thuốc xua muỗi lên những nơi da hở, dùng hương muỗi, dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, khơi thông các vũng nước đọng, ngủ màn thường xuyên và đúng cách khi ở nhà cũng như khi đi rừng, ngũ rẫy, giao lưu qua biên giới; màn phải được tẩm hóa chất và phun hóa chất tồn lưu diệt muỗi lên tường nhà ở những nơi có tỷ lệ ngủ màn còn thấp. Khi bị sốt hãy đến ngay các cơ sở y tế để được khám, xét nghiệm và điều trị.

Để công tác phòng chống và loại trừ sốt rét đi vào chiều sâu và mang tính bền vững, thiết nghĩ bên cạnh sự đầu tư và nỗ lực của ngành y tế thì cũng cần lắm sự chung sức, đồng lòng và sự vào cuộc của các ban ngành, đoàn thể, sự hưởng ứng và tham gia tích cực của người dân.

ThsBs Lê Thạnh- Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Trị

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *